Ψηφιακή Αποτύπωση και Χωρική Αφήγηση με Χρήση Textual GIS Εργαλείων
Η παρούσα εργασία διερευνά τη χωρική διάσταση της πολιτισμικής μνήμης του κέντρου της Αθήνας κατά την περίοδο της Κατοχής (1941–1944), μέσα από τη λογοτεχνική απεικόνιση της πόλης στο μυθιστόρημα «Όταν ο ήλιος…» της Ζωρζ Σαρή. Η εργασία αξιοποιεί μεθόδους των Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Επιστημών (Digital Humanities) και των Γεωγραφικών Πληροφοριακών Συστημάτων (GIS). Επίσης γίνεται χρήση εργαλείων Textual GIS, όπως είναι το Recogito, το QGIS και το StoryMapJS για την επισημείωση, χαρτογράφηση και οπτικοποίηση της αφήγησης. Επιπλέον, το Historypin χρησιμοποιήθηκε συμπληρωματικά ως πλατφόρμα συλλογικής τεκμηρίωσης (crowdsourcing), προσφέροντας τη δυνατότητα ανοιχτού εμπλουτισμού του υλικού από το κοινό.
Στόχος είναι η σύνθεση ενός πολυτροπικού, διαδραστικού αφηγήματος που φωτίζει τη σχέση λογοτεχνίας, ιστορικής μνήμης και τόπου. Η παρούσα σελίδα συγκεντρώνει τα κύρια στάδια της έρευνας και αναδεικνύει τη συμβολή των ψηφιακών εργαλείων στην ερμηνεία του αστικού και πολιτισμικού τοπίου της Κατοχής.
ℹ️ Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να περιηγηθείτε παρακάτω ή να χρησιμοποιήσετε τον πίνακα περιεχομένων στην δεξιά πλευρά της σελίδας, ο οποίος συμβολίζεται με παύλες (-).
27 Απριλίου 1941. Γερμανοί στρατιώτες υψώνουν την ναζιστική σημαία στο Ιερό Βράχο της Ακρόπολης.
27 Απριλίου 1941. Βασιλίσσης Σοφίας. Η κάθοδος των Γερμανών στην Αθήνα.
27 Απριλίου 1941. Σύνταγμα. Στρατιωτική παρέλαση των Γερμανών στην Αθήνα.
Η Ζωρζ Σαρή (λογοτεχνικό ψευδώνυμο της Γεωργίας Σαρηβαξεβάνη) γεννήθηκε στην Αθήνα, στις αρχές της δεκαετίας του 1920 και καταγόταν από μικτή οικογένεια (πατέρα Μικρασιάτη και μητέρα Γαλλίδα από την Σενεγάλη). Το πολυπολιτισμικό της περιβάλλον επηρέασε καθοριστικά τον τρόπο σκέψης και γραφής της. Κατά την Κατοχή εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ, συμμετέχοντας ενεργά στην Αντίσταση. Μετά τον Εμφύλιο, αναγκάστηκε να μεταβεί στο Παρίσι, όπου σπούδασε υποκριτική και γνώρισε σημαντικές προσωπικότητες της εποχής.
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα το 1962, εργάστηκε ως ηθοποιός, όμως διέκοψε τη θεατρική της πορεία με τη δικτατορία του 1967, επιλέγοντας τη συγγραφή ως νέα μορφή έκφρασης. Το πρώτο της μυθιστόρημα ήταν «Ο Θησαυρός της Βαγίας» (1969), ακολουθήθηκε από τα «Το Ψέμα» (1970) και «Όταν ο ήλιος…» (1971), τα έργα αυτά την καθιέρωσαν ως πρωτοπόρο της νεοελληνικής παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας. Στα έργα της κυριαρχούν η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η φιλία και η ελευθερία, με χαρακτήρες ρεαλιστικούς και έντονα βιωματικούς.
Η συγγραφέας Ζωρζ Σαρή.
Το «Όταν ο ήλιος…» της Ζωρζ Σαρή εκδόθηκε το 1971 από τις Εκδόσεις Κέδρος και αποτελεί το τρίτο μυθιστόρημα της συγγραφέα. Το έργο εντάσσεται στη νεοελληνική παιδική και νεανική λογοτεχνία και τοποθετείται χρονικά στην περίοδο της Κατοχής. Αντλεί υλικό από τις προσωπικές εμπειρίες της Σαρή, οι οποίες ενσωματώνονται στη λογοτεχνική αφήγηση με ρεαλιστικό και βιωματικό τρόπο. Η δράση εκτυλίσσεται κυρίως στην Αθήνα, ενώ ένα μικρότερο μέρος λαμβάνει χώρα στο Λαύριο.
Η αφήγηση οργανώνεται γύρω από την έφηβη Ζωή, η οποία λειτουργεί ως κεντρικός αφηγηματικός άξονας. Μέσα από την οπτική της, ο αναγνώστης παρακολουθεί την πορεία ωρίμανσης μιας νέας που έρχεται αντιμέτωπη με τα γεγονότα της εποχής: την πείνα, τον φόβο, την απώλεια αλλά και την ανάγκη για αξιοπρέπεια, ανεξαρτησία και δράση. Η ιστορία, αν και επικεντρώνεται στην προσωπική εμπειρία της ηρωίδας, αναδεικνύει παράλληλα τη συλλογική εμπειρία του πολέμου και τη συμμετοχή της νεολαίας στην Αντίσταση.
Η γραφή της Σαρή χαρακτηρίζεται από απλότητα, σαφήνεια και ρεαλισμό, στοιχεία που συμβάλλουν στην αυθεντική αποτύπωση της εποχής και των κοινωνικών συνθηκών. Το έργο, πέρα από τη λογοτεχνική του αξία, λειτουργεί και ως φορέας συλλογικής μνήμης, αναδεικνύοντας τη σχέση μεταξύ λογοτεχνικής αφήγησης και ιστορικού βιώματος.
Το εξώφυλλο της αναμορφωμένης έκδοσης του βιβλίου. Δημιουργός είναι ο Θανάσης Γεωργίου.
Σύνδεσμος στην πλατφόρμα Recogito
Το Recogito είναι μια διαδικτυακή πλατφόρμα για το συνεργατικό σχολιασμό και την επισημείωση εγγράφων. Διαχειρίζεται από το Pelagios, μια πρωτοβουλία Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Επιστημών που στοχεύει στην προώθηση καλύτερων συνδέσεων μεταξύ διαδικτυακών πόρων που τεκμηριώνουν το παρελθόν.
Η πλατφόρμα πρoσφέρει έναν προσωπικό χώρο εργασίας, όπου ο χρήστης μπορεί να ανεβάζει, να συλλέγει και να οργανώνει ερευνητικά υλικά (κείμενα, εικόνες και δεδομένα σε πίνακες) και να συνεργάζεται με άλλους ερευνητές για τον σχολιασμό και την ερμηνεία τους. Επιπλέον, το Recogito συμβάλλει στη διάχυση της ερευνητικής γνώσης, καθιστώντας τα αποτελέσματα της εργασίας προσβάσιμα ως Ανοιχτά Δεδομένα.
Στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας, το Recogito χρησιμοποιήθηκε για την επισημείωση των χωρικών αναφορών του βιβλίου «Όταν ο ήλιος…» της Ζωρζ Σαρή. Εντοπίστηκαν 56 αναφορές, οι οποίες γεωαναφέρθηκαν και κατηγοριοποιήθηκαν. Από τις 56 αναφορές, μόνο οι 24 ταυτοποιήθηκαν από το Recogito και οι 32 σημειώθηκαν με σημαία για να ταυτοποιηθούν στο QGIS.
🔍 Η πλατφόρμα επιτρέπει την επισήμανση και γεωαναφορά των τοπωνυμίων του κειμένου. Εξερεύνησε το περιβάλλον της για να δεις πώς αποτυπώνονται οι λογοτεχνικοί χώροι στον πραγματικό χάρτη.
https://recogito.pelagios.org/document/ftqeyqtm1kbqnh/part/1/edit